X
تبلیغات
روژ هه لات بلاگ

روژ هه لات بلاگ

22 تیرماه سالروز ترور دکتر شهید قاسملو

كه‌ تۆیان كوشت ده‌ستیان شكێ‌، به‌هێزترین ئه‌ستوونده‌كی‌ تاوڵی‌ مرادی‌ كورد شكا.
كه‌ تۆیان كوشت چاویان كوێر بێ‌، گشت كوردستان زریكاندی‌.
كه‌ تۆیان كوشت كۆستیان كه‌وێ‌، گڕ كه‌وته‌ خه‌رمانی‌ كورد هه‌تا بۆی‌ كرا سووتاندی‌
جرجه‌ مشكی‌ خاوه‌ن گه‌رای‌ شوومی‌ تاعوون، وایانزانی‌ ئیدی‌ ده‌ریا، ته‌نانه‌ت یه‌ك هه‌ناسه‌ش وێی‌ ناكه‌وێ‌ تا وه‌خرۆش كه‌وێته‌وه‌. وایانزانی‌ ئه‌وی‌ چوو چوو. نایه‌ته‌وه‌، نه‌یانزانی‌ گڕكان دوای‌ دامركانیشی‌ سه‌رله‌نوێ‌ گڕ ده‌گرێته‌وه‌.
كوردستانیان نه‌ناسیبوو، نه‌یانزانی‌ كوردستان گشتی‌ گڕكانه‌. له‌ نێو دڵی‌ زامداری‌ دا ژانه‌كانی‌ هه‌ڵ‌ده‌گرێ‌، په‌نگ به‌ خه‌فه‌ته‌كان ده‌دا، فرمێسكه‌كان ده‌خواته‌وه‌، جارجار خۆی‌ راده‌چڵه‌كێنێ‌‌و هه‌رمانی‌ خۆی‌ ده‌سه‌لمێنێ‌. به‌ ئاگری‌ یادی‌ شه‌مه‌ كوژراوه‌كان هه‌ر ده‌كوڵێ‌، هه‌ر ده‌كوڵێ‌ هه‌تا هێنده‌ی‌ باڵای‌ به‌رزی‌ سه‌ربه‌رزیی‌ سه‌رداره‌كانی‌ گڕده‌گرێ‌.
+ نوشته شده در  دوشنبه دهم تیر 1387ساعت 18:52  توسط کوردستان  | 

گرامی باد 18 تیرماه سرآغاز جنبش دانشجویی

 

به کدامین گناه کشته شدید ؟!!!

۱۸ تیرماه سال ۷۸ را از یاد نبریم...

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم تیر 1387ساعت 18:43  توسط کوردستان  | 

اعتراض دانشجویان دانشگاه کردستان

تحصن دانشجویان دانشگاه کردستان

 

تعداد زیادی از دانشجویان دانشگاه کردستان روز دوشنبه مورخ 25/2/85 تحصنی چند ساعته و کاملا آرام تشکیل داده و خواستار دفاع از حقوق دانشجویی و انسانی خود بودند.این تجمع در حالی صورت گرفت که تعداد زیادی از مامورین حراست دانشگاه و مسئول امور فرهنگی دانشگاه گرد این تجمع حلقه بسته بودند.براستی چرا باید به خواسته های این قشر عظیم و عزیز اجتماع توجهی نشود .

مگر چه از طلبه های دینی کم دارند .تقاضای این تجمع چند نفری  رسیدگی به امور فرهنگی دانشگاه بود.اینان می گویند که از چند مدت پیش اجرای همایش ها و بزرگ داشت های بزرگان کرد و فارس درست در دقیقه نود از سوی امور فرهنگی دانشگاه لغو میشده.

این دانشجویان که در متن بیان نامه خود با خط بزرگ نوشته بودند  نگذارید زمزمه هایمان به فریاد تبدیل شود در محیطی مملو از مامورین حراست کار خود را کاملا آرام و بدون هیچ گونه درگیری انجام دادند. اما بشنوید از نتیجه کار . خب معلومه دیگه مثل همیشه سرکوب و سرکوفت.بله متاسفانه توسط  دوربین های مامورین و آقایون " برادر" اسامی تک تک این افراد یادداشت شد و روز سه شنبه از ورود این دانشجویان به داخل محیط دانشگاه جلوگیری به عمل آمد.

چرا ؟

تا کی در میهن ما باید این کارها و این اعتراضات را خفه کرد .سرانجام روزی این زمزمه هایمان به فریادی بلند و کر کننده مبدل خواهد شد .

                                                                         به امید آزادی

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم اردیبهشت 1385ساعت 21:28  توسط کوردستان  | 

گومه شين

گومه شین

                      ــ پیت  ناخنکیندریم  گومه شین، له خوبایی  ئه ی  گومه شین

ره نگه  به وه ی  شه پوله کانت  به  گرمه و  لرفه و  هاوار  و  هه ره شه ن

گیژ  ده خون  خو  به  دیواری  هه رولی  شاخا  ده ده ن

بایی  بوبی  و  رفاند بیتت،

ئه و  هاوری،  ئاو  هاو  سه نگه ر،  ئاو  روله ی  شیرین

ئه ی  وه یشوومه ی  نه هات  به س  له  پیش چاوی

جاندارو  په له وه ری  به سته زمان  ده ورو و  پشتت  خوبایی  که

به  قاقای  ره ش  به  نیو  چاوانی  واگرژت ،

ئاوازی  ده لووشم  ده گوژم  به ست  خوین

– وست  به  تاویک  مه لوورینه  گوی  رادیره  بزانه  به  گژکی  داهاتووی   بمناسه  و  به  

هه موو  چومان  و  خه لیج  و  روخم  بناسینه

- له مپه ره که ی  ده ریای دووکان  که  پیش  به  تو  چه ن رووباری  له  تو  به  لرفه تر  ده گری ده سکردم

- ئه و  که شتیه  مه زنانه ی  هه زار  شه پولی   سه رکیشی  تو  ده شیلی،  ده سکردم

- ئه و  ئاگره ی  که   سته مکا ر هه لده قرچینی  ده سکردم،

- من  کارگه رم  من ره نجبه رم  من  ئینسانی  تیکوشه ری  جه نگاوه رم

پاش وه ی  سه ری  سه رکوتگه رم  پان کردووه، ئه مجار  دیمه  سه رینی  تو  له خوبایی

شه رت  بی  وه ها  بتبه ستمه وه  به هاورازا  به نشیوا

وینه ی  ئه سپیکی  ده سته مو  به ده شت  و  ده را  خوش  ئازو

وابتبه م  و  بتگیرمه وه،  له  بن  هه موو   داریک  هه موو  بنچکیک دا،

چوک  دابده ی  سوجده  ببه ی  بو  دار  بو  گول  بو  گه نم  بو  ئاوه دانی،

ده ستی  ماندوو  پر  بکه ی  له  هه رزانی

له سه ر  ده رکه ی  خه یالی  زیانه خوری  و  خنکاندن  و  مال   ویرانی.............

نوشته آروين

+ نوشته شده در  پنجشنبه چهاردهم اردیبهشت 1385ساعت 14:6  توسط کوردستان  | 

میژو

<<<<ميژوي ئيمه<<<<

 

1 ي خاكه ليوه………..………….له سيداره داني قازي موحه ممه د (پيشه واي نه مر)1947

29 ي خاكه ليوه………………………...كوچي دوايي ماموستا هيمن 1986

11 ي گولان ……………….………….يه كي مانگي مه ي روژي جيهاني كريكار

17 ي گولان…………………..……….كوچي دوايي قانع1695

29 ي جوزه ردان……………..………..كوچي دوايي پيره ميردي نه مر 1950

1 ي پوشپه ر …………………...……..له دايك بووني ناسري ره زازي 2655 كوردي

5 ي پوشپه ر ………………...………..كوچي دوايي ماموستا حه سه ن زيره ك 1972

27 ي خه رمانان……………...………..كوچي دوايي هونه رمه ند مه رزه ي فه ريقي 2005

17 ي ره زبه ر ………………....……..كوچي دوايي شيخ مه حموودي نه مر 1956

21 ي خه زه لو ه ر …………………….كوچي دوايي شاعير دلدار1948
11 ي به فرانبار ……………………….سه ره تاي سالي 2007 ميلادي

3 ي ريبه ندان ………………………...كوچي دوايي ماملي 1999

2 ي ره شه مه ………………….……..كوچي دوايي ماموستا هه ژار1991

25 ي ره شه مه……………………….بوردماني شيميايي هه له بچه ي شه هيد

 

 

هه ر له حه وزي شاري بوكان تا مه ياني چوار چرا

داري خنكانن چه كاوه و ، په ت له گه ردن هه لخرا

 

چي بوو ئاواتي ئه وانه ي وا له سيداره دران؟

غه يري دلسوزي ولات و دوژمني داگير كه ران

 

 

 

براكانم ئازاري زا مه كانتانم

هاوريه كانم هوده مي روژ و شه و تانم

دوورم ليتان ، به لام

كه سه كانم من هه ميشه له گه لتانم

هاو خوينتانم، هاوبيرتانم

من گيان فيداي كوردستانم

ئه گه ر چي رويي ، قه ت ناچي له يادم

ده كه م يادت ، به يادي تووه شادم

                                               هيمن

 

 

+ نوشته شده در  جمعه هشتم اردیبهشت 1385ساعت 18:9  توسط کوردستان  | 

شارم کامیاران

كاميارانه كه م شاري شيرينم

 

جيگاي كورداني چاك و دليرم

 

توگولستاني شه هيده كانمي

 

تو نيشتماني چاك و جوانمي

 

شاهوت به به رزي ئالاي كوردستان

 

هه مو لاوانت ئه تپه ره ستن به گيان

 

دلت دروازه ي سنه وكرماشان

 

ئازادي تويه ئاوات هه مومان

 

له ژاوه روي توهه تاكو سيروان

 

ئه خوينم بو تو ئه ي شاري كوردان

 

هیوا

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385ساعت 19:45  توسط کوردستان  | 

ناسيوناليسم كردي و تاثير جمهوري مهاباد

ناسيوناليسم كردي و تأثير آن بر روند دمكراسي در ايران
//

ناسيوناليسم كردي و تأثير آن بر روند دمكراسي در ايران
سلام. ب
در شماره‌ي 292 مورخ 28 شهريور 83 روزنامه‌ي شرق، مقاله‌اي تحت عنوان «ناسيوناليسم مدني طرحي براي دستيابي شهروندان كرد به حقوق خويش» به قلم حميدرضا جلائي‌پور چاپ شده‌است. نامبرده نوشته‌ي خود را در چهار قسمت ارائه مي‌كند:
1. تأثير ناسيوناليسم كردي بر روند دمكراسي در ايران 2. راهبردهاي ناسيوناليست‌هاي كرد در شش‌ دهه‌ي گذشته. 3ـ مسئله‌ي جهاني‌شدن و ناسيوناليسم كردي. 4ـ ارائه‌ي راهبردي تحت عنوان ناسيوناليسم مدني براي دستيابي شهروندان كرد به حقوق خويش.
هر چند كه روي تك‌‌تك اين بندها صحبت‌هاي زيادي هست اما آن‌چه كه موضوع اين نوشتار است بند اول مقاله‌ي مذكور يعني تأثير ناسيوناليسم كردي بر روند دمكراسي در ايران مي‌باشد.
آقاي جلايي‌پور در ابتداي نوشته‌ي خود اين پرسش را طرح مي‌كند كه آيا ناسيوناليسم كردي در تاريخ معاصر خصوصاً در شش‌ دهه‌ي گذشته به تقويت‌ سازوكارهاي دمكراسي در ايران كمك كرده‌است؟ بعد خود پاسخ مي‌دهد كه ناسيوناليسم كردي نه تنها موجب تقويت دمكراسي نشده بلكه از نتايج ناخواسته‌ي ناسيوناليسم كردي تقويت «اقتدارگرايي» در ايران بوده‌است.
شكي نيست كه حكومت‌هاي اقتدارگرا همواره با سركوب جنبش‌هاي ناسيوناليستي در جهت تحكيم پايه‌هاي قدرت گام برداشته‌اند. اما اين دليل نمي‌شود كه ما چنين برداشت كنيم كه ناسيوناليسم كردي در ايران مانع روند ساز و كار دمكراسي شده‌است، بلكه بلعكس.
جامعه‌ي ايراني با انقلاب مشروطه با اصول و پايه‌هاي دمكراسي آشنا شد و مفاهيمي هم‌چون آزادي‌‌، پارلمان، تفكيك قوا و... وارد فرهنگ سياسي مردم شد و از اين تاريخ تا سال 32 (بجز دوران حكومت رضاخان) روشنفكران و طرفداران نهضت مشروطه توانستند موفقيت‌هاي چشمگيري به‌دست آورند اما در سال 32 شاه ديگر تاب نياورد و با كودتاي 28 مرداد دولت ملي را ساقط، مصدق و اطرافيانش را دستگير و روانه‌ي زندان ساخت، بسياري از روشنفكران محكوم به حبس و عده‌اي از اعضاي حزب توده اعدام شدند. كنسرسيوم نفتي بعد از كودتا به تصويب رسيد. شاه ارتش را با پول نفت و كمك‌هاي آمريكا بازسازي كرد و تعداد آن را به 200 هزار نفر رساند (1) خريدهاي كلان نظامي انجام گرفت و بدين ترتيب بخش عظيمي از بودجه براي جاه‌طلبي شاه هزينه شد.(2) همچنين در سال 1336 سازمان مخوف ساواك به كمك سيا و موساد ايجاد شد و چندي بعد به مؤثرترين ابزار سركوب تبديل گرديد و اين روند تا سال 1357 ادامه پيدا كرد. سئوال اين‌جاست كه آيا مي‌توان چنين قضاوت كرد كه چون عملكرد مشروطه‌خواهان و به‌دنبال آن‌ها طرفداران مصدق چنين بوده‌است كه موجب ظهور كودتاي 28 مرداد گرديده و در نتيجه موجب تقويت اقتدارگرايي شده‌است پس عملكرد مشروطه‌خواهان در روند شكل‌گيري دمكراسي در ايران اثرات منفي داشته‌است؟ پرواضح است كه جواب به اين پرسش منفي است چرا كه ميراث جامعه‌ي ايراني از دمكراسي ريشه در كاركرد مشروطه‌خواهان دارد و اين‌كه چرا روند سازوكار دمكراسي در ايران بهبود نيافته‌است را بايد در عواملي نظير نوع حاكميت در طول تاريخ ايران و ساختار اجتماعي جامعه‌‌ي آن بررسي كرد.
تجربه‌ي جمهوري مهاباد موجب گرديد تا مفاهيمي هم‌چون دولت مستقل، دمكراسي و... وارد فرهنگ مردم مناطق كردنشين ايران شود و كردها را ترغيب كند تا براي رسيدن دوباره به اين تجربه‌ي تاريخي تلاش مضاعفي از خود نشان دهند. ناسيوناليسم كردي چه قبل از تشكيل جمهوري و چه بعد از انحلال آن همواره با فعاليت‌هاي فرهنگي در ميان جامعه‌ي كردستان سعي داشته آگاهي سياسي كردها را تا جايي كه مي‌تواند بالا ببرد تا از اين راه بتوانند با هم ارتباط برقرار كنند. مجموع اقدامات احزاب كردي قبل و بعد از جمهوري مهاباد (قبل از جمهوري مهاباد كومله ژ.ك) موجب شد تا بينش سياسي جامعه‌ي كردي ايران تا حدود زيادي تقويت شود و اين مسئله به نوبه‌ي خود موجب شده‌است تا زمينه‌ي پذيرش يك حكومت دمكراتيك در جامعه‌ي كردي ايران به مراتب گسترش يابد. دليل راسخ بر اين ادعا حوزه‌ي فعاليت احزاب كردي است، شهرهاي كردنشيني چون ايلام و كرمانشاه كه فعاليت احزاب كردي را بسيار كمتر به خود ديده‌است از حيث آگاهي سياسي عمومي در حد بسيار پاييني قرار دارد و اين مسئله موجب گرديده تا حكومت‌هاي مركزي در طول تاريخ توجه بسيار كمتري نسبت به اين شهرها داشته‌باشند و به تبع آن دچار فقر فرهنگي مضاعفي شده‌اند. در مجموع مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه ناسيوناليسم كردي اگر هيچ دستاوردي براي ملت كرد نداشته است، حداقل زمينه‌ي پذيرش يك حكومت دمكراتيك را در كردستان فراهم ساخته‌است. اين گفته‌ي حسين بشيريه كه مي‌گويد «ايران ظرفيت بيش از يك شبه دمكراسي را ندارد» بدين معني است كه جامعه‌ي ايران نتوانسته است بستر مناسبي براي بروز و رشد حركت‌هاي دمكراتيك در خود ايجاد كند اين گفته با توجه به آن‌چه گذشت در ارتباط با كردها كمتر صدق پيدامي‌كند.
منابع:
1و 2: ابراهاميان‌، ايران بين دو انقلاب.

منبع:هفته نامه روژ هه لات شماره ۱۸

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385ساعت 13:33  توسط کوردستان  | 

توهين به دمكراسي

توهين به دمكراسي

فرهاد امين‌پور

درگيري‌هاي هفته‌ي گذشته در شهرهاي كردنشين تركيه نشان داد كه نمايندگان ايدئولوژي شبه دمكراتيك حاكم بر اين كشور بي‌آن‌كه خود بدانند هنوز به سختي بر لبه‌ي گرداب دمكراسي ايستاده و براي فرونيفتادن به درون آن دست و پا مي‌زنند، زيرا راه رسيدن به اتحاديه‌ي اروپا از روي جنازه‌هاي كودكان كرد نمي‌گذرد.

به طور ساده نسبت دمكراسي و حكومت‌هاي جهان به سه گونه است: 1. نظام‌هايي كه دمكراتيك‌اند، 2. حكومت‌هايي كه در حال گذار به سوي دمكراسي‌اند و 3. حكومت‌هايي كه به هيچ وجه نمي‌خواهند دمكراتيك شوند و تمامي تلاش خود را براي دوري گزيدن از چنين وضعيتي به كار مي‌گيرند. تكليف گروه اول و سوم تا حد زيادي مشخص است. خصوصاً گروه سوم كه به واسطه‌ي انكار ارزشي دمكراسي اصلاً در دايره‌ي چنين بحثي نمي‌گنجد. اما در ميان دسته‌ي دوم دو رويكرد متفاوت ديده مي‌شود: رويكرد اول اجتناب‌ناپذيري دمكراسي را پذيرفته و درصدد گذار منطقي و كم هزينه به سوي آن است و رويكرد دومي نيز در اين ميان وجود دارد كه در ظاهر مي‌خواهد به سرعت دمكراتيك شود اما بخش بزرگي از كنش‌هايش در جهت نفي اين قصد‌مندي و معطوف به پاسداري از گذشته است. تركيه نمونه‌ي گويايي براي اين مبحث خاص است. البته در دنياي كنوني كه فرآيند حركت از وضعيت سوم به وضعيت اول هر روز سرعت بيشتري مي‌گيرد، وجود يك يا دو نمونه براي هر كدام از اين گزينه‌ها مي‌تواند پشتوانه‌ي خوبي براي درستي بحث باشد. ايدئولوژي حاكم بر تركيه از يك سو قصد ورود به اتحاديه‌‌اي را دارد كه امروزه بزرگ‌ترين و اصيل‌ترين كلوپ سيستم‌هاي دمكراتيك جهان است و از ديگر سو به هيچ شيوه‌اي قصد دست شستن از ايده‌ي از اعتبار ساقط شده‌ي «ملت‌سازي اجباري» را كه آتاتورك در اين كشور بنا نهاد، ندارد. غافل از اين‌كه اين امكان بيش از هر جاي ديگري در بسترهاي دمكراتيك ممكن مي‌شود، زيرا دمكراسي در ميان ديگر انواع حاكميت‌ها تاكنون براي ايجاد ملت‌هاي بزرگ و شكل يافته از اقوام و عقايد متفاوت، بيشترين موفقيت را داشته و به خوبي توانسته‌است تعين‌بخش اتحاد در حين اختيار يا وحدت در حين كثرت باشد.

دمكراسي نيرومندتر از آن است كه در اوج جهان‌گشايي‌ كنوني‌اش مجبور به پذيرش مدل‌هاي متناقض و مجعول از خويش باشد. دمكراسي در يك قرن گذشته به خوبي توانسته‌است از عهده‌ي تجلي به زور سياسي شده‌ي بسياري از ايدئولوژي‌ها برآيد كه ماركسيسم و فاشيسم نمونه‌هاي عظيم و تكرارناشدني آن‌ بوده و اينك نيز با بهره‌گيري از پويايي ليبراليسم، در حال به زانو درآوردن و در خود هضم ساختن انديشه‌هايي است كه ادعاي‌ درانداختن وضعيتي جديد و ايجاد عدالت و زيبايي داشتند كه از آن جمله مي‌توان به فمينيسم و پست‌مدرنيسم به شدت هيجان‌زده در دهه‌هاي گذشته اشاره كرد. در قياس با چنين تاريخي تقلاي ايدئولوژي‌هاي سركوبگر و به ظاهر متجددي چون پان‌تركيسم براي قبولاندن هيكل متناقض خود به دمكراسي بسيار مضحك به نظر مي‌رسد. آيا دولتي كه بدون كمترين خويشتن‌داري مردم‌اش را به گلوله ببندد و هم‌زمان اتحاديه‌ي اروپا را به دليل عدم پذيرش خود نكوهش ‌كند مي‌تواند از يك سيماي سياسي قابل دفاع برخوردار باشد؟

بحران روزهاي اخير در تركيه كه به كشته و زخمي شدن تعدادي از مردم كرد اين كشور و خصوصاً كودكان انجاميد بار ديگر هوشمندي دولت‌مردان ترك براي رسيدن به رؤياي ديرينه‌ي خود جهت عضويت در اتحاديه‌ي اروپا را با چالش و ترديد مواجه ساخت.

به راستي براي درك اين‌كه فقط دمكراسي بزرگ‌ترين و پوياترين فرآيند ملت‌سازي را در درون خويش دارد، هر روز ديرتر مي‌شود و هزينه‌ها هر لحظه بيشتر. مردم كرد تركيه اگرچه به دليل تلاش براي حفظ هويت انساني خويش همواره از سوي نمايندگان ايدئولوژي حاكم مورد آزار قرار گرفته‌ و عقب نگه داشته شده‌اند اما از شعور سياسي و تاريخي كافي براي درك مزاياي حضور در اتحاديه‌ي اروپا برخورداراند و هرگز نمي‌خواهند مانعي براي ماندن اين كشور در پشت دروازه‌هاي اين اتحاديه باشند. اين ترك‌ها هستند كه به واسطه‌ي در اختيار داشتن ابزارهاي قدرت و سركوب‌ مي‌توانند معادله‌ي پرهزينه و دردناك‌ كنوني را دگرگون ساخته و كل جامعه را براي عبور سريع‌تر از اين وضعيت مهيا نمايند. اصرار به غيرقابل تغيير بودن گذشته و قوانين نژادپرستانه‌ي كنوني تنها به معني اصرار بر تداوم بحران‌ها و برخوردهاست.

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385ساعت 13:13  توسط کوردستان  | 

هيمن

 خلاصه اي از زندگی نامه هيمن

وی در روستای لاچین از توابع مهاباد در شمال غرب ایران دیده‌ به‌ جهان گشود. پس از به پایان رساندن آموختن در خانقاه شیخ برهان در شرفکند، هیمن در سال 1942 همراه با دوست خود هژار به‌ جمعیت احیای کرد (کومه‌لهٔ ژیانه‌وهٔ کورد) پیوست. در جمهوری مهاباد (ژانویه تا دسامبر ۱۹۴۶) به‌ عنوان شاعر ملی جمهوری کردستان ملقب شد و منشی حاجی بابا شیخ، نخست وزیر آن جمهوری گشت.

پس از سقوط جمهوری، هیمن به‌ شهر سلیمانیه در کردستان عراق پناهنده‌ شد و در آنجا اقامت گزید. در آنجا دستگیر شد ولی مخفیانه به لاچین بازگشت. پس از قرارداد آشتی ۱۱ مارس ۱۹۷۰ میان مبارزه‌گران کرد و حکومت عراق، هیمن به بغداد رفته و در آنجا اقامت گزید و عضو فعال فرهنگستان علوم کرد شد.

هیمن پس از سرنگونی پادشاهی پهلوی (۱۹۷۹) در ایران یک انتشاراتی کردی به نام انتشارات صلاح‌الدین ایوبی در شهر ارومیه برپا کرد. آن انتشاراتی از بهار ۱۹۸۵ یک فصلنامه فرهنگی به نام سروه (نسیم) به چاپ می‌رساند که هیمن تا زمان درگذشتش مسئول آن فصلنامه بود.

آثار و تالیفات هیمن

  • "تاریک‌ و‌ روون"، مجموعه‌ اشعار 1974
  • "نالهٔ جودایی"، مجموعه‌ اشعار 1979
  • "پاشه‌روکی ماموستا هیمن"، مجموعه‌ مقالات، مهاباد 1983
  • "چه پكيك گول و چه پكيك نيرگز"

هیمن در روزنامه‌های کوردستان، هه‌واری کورد (فریاد کرد)، هه‌واری نیشتمان (فریاد میهن)، گروگالی مندالان (قیل‌وقال کودکان)، آگر (آتش) و هه‌لاله (لاله) نیز می‌نوشت

برگرفته از سایت ویکی پدیا                                         

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385ساعت 13:13  توسط کوردستان  | 

بگری

ملوانكه ي شين

 

بگري

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

من گولي سه د ئاره زوي ژينم له خاكا خه وتووه

خاكي مه يداني خه بات ره نگيني خويني من بووه

 

دامه نيشه دايه گيان بو هاتني من چاوه ري

دلنيا به ،به سيه تي ، بو ده نگي ده رگا مه گره گوي

 

دايه گيان سويندم به فرميسكي گه ش و ئيشي دلت

دايه گيان سويندم به جه ور و مه ينه تي بي حاسلت

 

من ده ميكه جه رگي سوتاندوم هه ناسه ي سه ردي گه ل

دلپري كردوم خه مي ده سكورتي و ره نگ زه ردي گه ل

 

من كوري كوردي شه هيدي ري ي خه باتم دايه گيان

كوتري خوينين په ري باخي ولاتم دا يه گيان

 

هه روه كو بيگانه يي دل پر له ناكامي و گري

له م هه مو ده سته، نه بو ده ستي ،كه بي و ده ستم گري

 

من له شاري خوم غه ريب و بو هه مو بيگانه خوم

كوتري كوژراوي ريگاي لانه خوم،بي لانه خوم

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

دايه گيان ئه و كيژه وا ئه تويس به بووكي تو بيت

خوت بده نيشاني جاري با به هيواي من نه بيت

 

تاكو بت بيني كه ره ش پوشي له سه ر تا پاته وه

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

                                             

                                                    شه ريف

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385ساعت 20:43  توسط کوردستان  | 

ئيواره

ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه يي تازه
ريي كاني قوبان مونتظيري جلوه نازه
به رده ر گه كه تان قيبله ي روي ئه هلي نيازه
ئيواره يه وا هه  لگره سا گوزه اي تازه
چه ن جوانه به رو مغريب ئه چي زه رده ئه دا ليت
پرشنگي خشل ئه بلق ئه كا دوري به ري ريت
روژي ده مي كه ل حاضره بو بو پيشكه شي به ر پيت
ئيواره يه وا هه لگره سا كوزه اي تازه
ئيواره يه وا ده ر كه وه سا جوانه كچي دي
ئه ي وردي قصه و به سته ي گشت كور گه لي سه ر ري
سوتاوي جوانيتن هه مو كي كوري كي بي
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه اي تازه
وه ك سويسكه برو ئاسكه نيگاي چاوي ره ش و مست
پر ئيشوه بچرخينه ئيتر هيچ مه به ده ربست
چه ن مال ئه رمي چه ن شل ئه بي هيزي دل و ده ست
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه ي تازه
وه ختي كه ئه چي چه شني نه سيم له نجه به رو مال
ئه گريجه ي ته ر پخشه له سه ر كولم و خه ت وخال
شه ريانه شه مال پنجه له سه ر ره نگي گه ش و ئال
ئيواره يه وا هه لگره سا كوزه ي تازه
گوران

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385ساعت 19:50  توسط کوردستان  | 

ژيان نامه ماموستا حه سه ن زيره ك

حه‌سه‌ن زیره‌ک، ئه‌و ده‌نگه‌ی مردن و کۆن بوونی بۆ نییه‌

 

33 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، رۆژی 5ی پووشپه‌ڕی ساڵی 1351ی هه‌تاوی، هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ی کورد، له‌ نێو خه‌م و په‌ژاره‌ی ئه‌ویندارانی ده‌نگه‌که‌یدا و له‌ نێو ماته‌می دڵسۆزانی گۆرانی کوردیدا، له‌ شاری بۆکان چاوی به‌ یه‌گجاری له‌ سه‌ر یه‌ک دانا و دڵی پڕ له‌ تاسه‌ و ئه‌وینی هیوا و هومێدی له‌ لێدان که‌وت .

ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ خۆشه‌ویسته‌ گۆرانی بێژی گه‌وره‌ی کورد حه‌سه‌ن زیره‌ک بوو. حه‌سه‌ن زیره‌ک ئه‌وه‌ کورده‌ ساکار و خاوه‌ن به‌ به‌هره‌ییه‌یه‌ که‌ به‌ درێژای ته‌مه‌نی خۆی له‌ گه‌ڵ گۆرانی کوردی ژیا و چریکه‌ به‌سۆز و هه‌ست بزوێنه‌که‌ی تا خامۆش بوونی چرای ته‌مه‌نی، خامۆش نه‌بوو. هونه‌رمه‌ندێک که‌ ژیانی پڕ له‌ مه‌ینه‌تی خۆی بۆ بووژانه‌وه‌ی گۆرانی کوردی ته‌رخان کرد و گیانێکی تازه‌ی وه‌به‌ر گۆرانی کوردی نا .

موکور یان هه‌میشه‌ زێد و مه‌وته‌نی شاعیران و هونه‌رمه‌ندانی گه‌وره‌ بووه. حه‌سه‌ن زیره‌کیش له‌و مه‌ڵبه‌نده‌ چاوی به‌ جیهان پشکوتووه‌. له‌ ساڵی 1300ی هه‌تاوی واته‌ 84 ساڵ له‌مه‌وپێش له‌ دایک بووه‌ .

دیاره‌ شوێنی له‌ دایکبوونی زۆر روونی نییه‌، هێندێک له‌و که‌سانه‌ی که‌ ئاگایان له‌ ڕابردووی ناوبراو هه‌یه‌ ده‌ڵێن له‌ بۆکان له‌ دایک بووه و زۆر که‌سیش له‌وانه‌ی که‌ له‌ نزیکه‌وه‌ دیناسن، گوندی "هه‌رمێله" که‌ له‌ نێوان شاری سه‌قز و بۆکان هه‌ڵکه‌وتووه‌ به‌ شوێنی له‌ دایکبوونی ده‌زانن. باوکی ناوی عه‌بدوڵا و دایکی ئامینی ناو بووه‌. باوکی له‌ لای خانان ئاغای گوندی هه‌رمێله‌ کاری کردووه‌، له‌ به‌ر لێهاتووی به‌ زیرک ناوی ده‌رکردووه‌. ناوبراو جگه‌ له‌ حه‌سه‌ن دوو کوڕی دیکه‌ی به‌ ناوه‌کانی حسێن و مینه‌ هه‌بووه‌. حه‌سه‌ن منداڵ ده‌بێ که‌ باوکی ده‌مرێ. به دوای مردنی باوکیدا بنه‌ماڵه‌که‌یان له‌ دێ بار ده‌کا و ده‌چنه‌ شاری سه‌قز. پاشان دایکی حه‌سه‌ن شوو ده‌کاته‌وه‌ و حه‌سه‌ن زیاتر نازی لێ ده‌شێوێ. له‌ ته‌مه‌نی 12 ساڵی را ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ هه‌رمێله‌ و له‌ لای خانان ئاغای ئه‌و دێیه‌ به‌ کارکه‌ر داده‌مه‌زرێته‌وه‌ .

هه‌ر له‌و ته‌مه‌نه‌دا ده‌نگه‌ خۆشه‌که‌ی سه‌رنجی خه‌ڵکی ئه‌و دێیه‌ بۆ لای خۆی راده‌کێشێ و هه‌موو هه‌وڵی ئه‌ویان ده‌بێ حه‌سه‌ن له‌ ده‌نگه‌ خۆشه‌که‌ی بێ به‌شیان نه‌کا. که‌ خانان ده‌بینێ حه‌سه‌ن ده‌نگی ئاوا خۆشه‌، هه‌ر چه‌ند مه‌یته‌ریشی بووه‌، ئه‌مجار پتر به‌ حه‌سه‌ن ڕاده‌گا و ڕێگا ده‌دا زیره‌ک بێته‌ دیوه‌خا و به‌ گۆرانییه‌کانی کۆڕی میوانانی خان بڕازێنێته‌وه‌. له‌و لاشه‌وه‌ حه‌سه‌نی مێرمنداڵ و ده‌نگ خۆش بۆ شه‌و داوه‌ت و ڕه‌شبه‌ڵه‌کی کوڕان و کچانی دێ، خۆ ده‌کوتێ و به‌زمی شه‌وانه‌یان خۆش ده‌کا .

دوای ساڵێک هه‌رمێله‌ و لای خانان به‌ جێ دێڵێ و روو ده‌کاته‌ شاره‌کان، به‌ شاگرد که‌بابچیه‌تی و ورده‌ کاری دیکه‌ ژیان ده‌باته‌ سه‌رێ. ساڵی 1320 دیسان دێته‌وه‌ هه‌رمێله‌ و وه‌ک تفه‌نگچی له‌ ماڵی خانان داده‌مه‌رزێ، پاشان له‌ گه‌ڵ ناوبراو تێکده‌چێ و واز له‌ تفه‌نگچیه‌تی و ئازار و ئه‌زیه‌تی خه‌ڵک له‌ پێناو ئاغادا دێنێ، ده‌چێته‌ سه‌قز و ده‌بێته‌ شاگرد شۆفیری مینه‌ خانی ئه‌رده‌ڵان و له‌ نێوان سه‌قز و بانه‌دا ده‌ست به‌ کار ده‌کا .

ڕۆژێک له‌ ڕۆژان کوڕه‌ جه‌حێڵه‌یه‌کی گوندی قوڕه‌ده‌رێ به‌ ناوی مه‌حموود نارنج، ده‌که‌وێته‌ به‌ر ماشێنه‌که‌ی و ده‌کوژرێ. له‌و ترسانه‌ سه‌ری خۆی هه‌ڵده‌گرێ و یاڵ به‌ یاڵ، گوند به‌ گوند و شار به‌ شار ده‌گه‌ڕێ تا   له‌ وڵاتی عێراق ده‌گرسێته‌وه‌. به‌ره‌ به‌ره‌ ده‌گاته‌ شاری به‌غدا و له‌وێ به‌ هۆی چه‌ند که‌سێک له‌ میوانخانه‌ی "شومال الکه‌بیر" داده‌مه‌زرێ. ئاشرایه‌ که‌ هه‌ستی هونه‌ری و ده‌نگخۆشییه‌که‌ی لێره‌شدا له‌ سینگ و گه‌روویدا به‌ند نابێ، که‌ ئه‌و به‌هره‌ هونه‌رییه‌ و ئه‌و چریکه‌ به‌ جۆشه‌ی تێدا به‌دی ده‌کرێ، ناسیاوانی ساڵی 1332ی هه‌تاوی ده‌یبه‌نه‌ به‌شی کوردی رادیۆ به‌غدا، به‌م جۆره‌ مه‌یدانێکی باش بۆ خۆ نواندنی گۆرانیبێژی لاو په‌یدا ده‌بێ و ئه‌مجار ده‌نگی زیره‌ک به‌ سه‌ر شه‌پۆله‌ رادیۆییه‌کاندا سنووره‌کان ده‌بڕێ .

حه‌سه‌ن زیره‌ک له‌ ماوه‌ی مانه‌وه‌ی له‌ به‌غدا ده‌یان گۆرانی تۆمار ده‌کا، ئه‌م گۆرانییانه‌ ناو و ئاوازه‌ی زیره‌ک به‌ کوردستاندا بڵاو ده‌که‌نه‌وه‌ و ده‌یکه‌نه‌ ناسیاو و خۆشه‌ویستی گه‌له‌که‌ی. زیره‌کی گۆرانیبێژ له‌ ماوه‌ی نزیک به‌ ده‌ساڵ مانه‌وه‌ له‌ عێراقدا ده‌بێته‌ دۆست و ئاشنای زۆر هونه‌رمه‌ند و گۆرانیبێژی به‌ناوبانگی کورد، له‌ ئه‌زموون و ڕێنوێنییه‌کانیان که‌ڵک وه‌رده‌گرێ و سرنجیان بۆ لای مایه‌ به‌هره‌ هونه‌رییه‌ که‌م وێنه‌که‌ی خۆی ڕاده‌کێشێ .

پاش سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی 1339ی هه‌تاوی ناچار ده‌بێ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئێران. هۆی ناچارییه‌که‌شی ئه‌وه‌ بوو که‌ گۆرانی بۆ جێژی هاتنه‌ سه‌ر ته‌ختی مه‌له‌ک فه‌یسه‌ڵی دووهه‌م کوتبوو. له‌ ئێران توانی خۆی بگه‌یه‌نێته‌ ڕادیۆی شاره‌کانی تاران، کرماشان و ته‌ورێز و له‌وێوه‌ ده‌نگ و گۆرانییه‌کانی به‌ گوێی ئۆگرانی ده‌نگه‌که‌ی بگه‌یه‌نێ. هه‌ر له‌و ساڵانه‌دا له‌ ڕادیۆی تاران له‌گه‌ڵ مێدیا زه‌ندی ده‌بێته‌ ناسیا و پێکه‌وه‌ ژیانی هاوبه‌ش پێک دێنن که‌ ئاکامی ئه‌و ژیانه‌ دوو منداڵ به‌ ناوه‌کانی ساکار و ئاره‌زوو ده‌بێ. ساڵی 1347ی هه‌تاوی حه‌سه‌ن زیره‌ک ماڵه‌که‌ی دێنێته‌ شاری بانه‌ و له‌وێ له‌ کانی مه‌لا ئه‌حمه‌د چایخانه‌یه‌ک داده‌مه‌زرێنێ، دیاره‌ شان به‌ شانی ئه‌وه‌ کاره‌ش له‌ گۆرانی کوتن و کاری هونه‌ری ناوه‌ستێ و له‌ به‌زم و شادی خه‌ڵکدا به‌شداری ده‌کا و به‌ بۆنه‌ی جۆراوجۆره‌وه‌ گۆرانی تۆمار ده‌کا. پاشان ده‌چێته‌ شاری مه‌هاباد و له‌ دواکاته‌کانی ژیانیشیدا ده‌چێته‌ شاری شنۆیه‌. له‌ شاری شنۆ به‌ کار و کاسپی ژیان تێپه‌ڕ ده‌کا .

حه‌سه‌ن زیره‌ک پێی وایه‌ کورد بوون گیر و گرفتی سه‌ر ڕێگای هونه‌ره‌که‌یه‌تی بۆیه‌ بۆ خۆی له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێ: "نا پێم خۆشه‌ کاسپی لێ ده‌که‌م، چونکه‌ هونه‌ر له‌ نێو کورددا قه‌دری نه‌ما، هونه‌ر بۆ من به‌هره‌یه‌کی نه‌دا، هونه‌ر بۆ من کارێکی نه‌کرد که‌ به‌ شوێندیدا بچم. چونکه‌ کوردم و به‌ زمانی کوردی قسه‌ ده‌که‌م ."

له‌ ژیانی حه‌سه‌ن زیره‌کدا چه‌ند خاڵێک به‌ دی ده‌کرێن که‌ به‌داخه‌وه‌ وه‌ک خاڵێکی کز به‌ ڕابردووی ناوبراوه‌وه‌ دیارن، حه‌سه‌ن زیره‌ک هاتووه‌ هه‌ڵبه‌ستی "نه‌ورۆز"ی پێره‌مێردی که‌ له‌ ڕاستی دا وه‌ک یه‌کێک له‌ سرووده‌ میلله‌کانی کورد چاوی لێ ده‌کرێ، به‌ خاتری پێ هه‌ڵگون به‌ شای جینایه‌تکاری ئێران، ده‌ستکاری کردووه‌. هه‌روه‌ها ناوبراو به‌ تاریفی 21ی ئازه‌ردا چووه‌ته‌ خوار، واته‌ به‌و ڕۆژیدا هه‌ڵکوتووه‌ که‌ ڕژێمی شا کۆتایی به‌ ته‌مه‌نی هه‌ردوو حکومه‌تی میللی ئازه‌ربایجان و کوردستان هێنا .

دیاره‌ به‌ دڵنیایه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک گه‌ل و نیشتمانی خۆی خۆش ویستووه‌. ئه‌وه‌ خۆشه‌ویستیه‌ی جگه‌ له‌ خزمه‌ت به‌ گۆرانی کوردی، له‌ زۆر گۆرانیشدا بۆ وێنه‌ له‌ لای لایه‌که‌یدا به‌دی ده‌کرێ. به‌ڵام وا دیاره‌ گێره‌ و کێشه‌ی ژیان و فشاری ساواکی شا، ناچاری کردووه‌ لاوازی نیشان بدا و تووشی ئه‌م جۆره‌ گۆرانیانه‌ بێ. هۆیه‌کی دیکه‌ی ئه‌و لاوازی نیشاندانه‌ ئه‌وه‌ بووه‌، که‌ زیره‌ک مرۆڤێکی نه‌خوێنده‌وار و ساویلکه‌ بووه‌ و له‌ باری تێگه‌یشتنی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسیه‌وه‌ له‌و پله‌یه‌دا نه‌بووه‌ له‌م جۆره‌ هه‌ڵانه‌ خۆی ببوێرێ .

ئێستا زیره‌ک نه‌ماوه‌ به‌ڵام ده‌بێ بۆ هه‌موو هونه‌رمه‌ندێک ئه‌وه‌ کرده‌وه‌ی زیره‌ک ببێته‌ ئه‌زموون. هونه‌ر مه‌ندانی کورد، هه‌ر ئه‌ندازه‌ له‌ ڕژیمه‌ دژ به‌ کورد و دیکتاتۆره‌کان دووری بکه‌ن، خۆیان له‌ گه‌له‌که‌یان نزیکتر ده‌که‌نه‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وه‌ دوور کردنه‌وه‌یه‌ نرخی قورس و گرانی ده‌وێ. ده‌ڵێن پاش مرددوان ڕه‌حمه‌ت باشه‌. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ که‌مته‌رخه‌مییه‌ی زیره‌ک له‌ سه‌ر دڵمان نه‌بێته‌ گرێ، بۆ ئه‌وه‌ی دڵنیا بین که‌ زیره‌ک کوردستانی هه‌ر خۆش ویستووه‌. با بڕوانینه‌ چه‌ند دێڕ له‌ هۆنراوی لایه‌ لایه‌که‌ی :

رۆڵه‌ کوردستان چاوی له‌ ڕێته‌

نیشمان هیوای دواڕۆژی پێته‌

ڕۆڵه‌ تۆش وه‌ک من داده‌ی ناڵه‌ت بێ

له‌ جه‌وری فه‌لک تۆش سکاڵات بێ

ڕۆڵه‌ تۆ پاکی له‌ ده‌رگای یه‌زدان

با ڕزگاری بکا خاکی کوردستان

به‌ ڕاشکاوی ده‌توانین بڵێین که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک، چ ئه‌وه‌ کاته‌ی که‌ زیندووه‌ بووه‌ و چ ئێستا که‌ نزیک به‌ 33 ساڵ به‌سه‌ر مه‌رگیدا تێده‌په‌ڕێ، له‌ نێو هه‌موو به‌شه‌کانی کۆمه‌ڵی کورده‌واریدا خۆشه‌ویست بووه‌ و خۆشه‌ویست ماوه‌ته‌وه‌. یه‌که‌م هۆ بۆ ئه‌وه‌ ڕاستییه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک خاوه‌نی ده‌نگی خۆش و که‌م وێنه‌ بووه‌، دیاره‌ ناکرێ پێوانه‌ی تایبه‌تی بۆ ده‌نگخۆشی په‌یدا بکه‌ین، چوونکه‌ تا ڕاده‌یه‌کی زۆر خۆش یان ناخۆش بوونی ده‌نگێک به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ سه‌لیقه‌ و زه‌وقی گوێگر، به‌و حاڵه‌ش ده‌نگی حه‌سه‌نزیره‌ک له‌ نێو سه‌لیقه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا هه‌ر وه‌ک ده‌نگێکی خۆش و دڵگیر وه‌رگیراوه‌. جگه‌ له‌مه‌ش زیره‌ک شاڕه‌زاییه‌کی تایبه‌تی له‌ گوتنی گۆرانییه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا هه‌بووه‌. جاری وایه‌ گۆرانیه‌ک ده‌ڵێ که‌ سێ هه‌وای تێدایه‌، به‌ هاسانی هه‌واکان ده‌گۆڕێ و دێته‌وه‌ سه‌ر هه‌مان هه‌وای هه‌وه‌ڵی وه‌ک (نازداری بێ به‌هانه‌) کاتێک حه‌سه‌ن ده‌نگ هه‌ڵدێنێ و تێهه‌ڵده‌کاتێ، ده‌نگێکی به‌جۆش و له‌ دڵان خۆش پڕ به‌ گه‌روو له‌ سینگیه‌وه‌ هه‌ڵده‌ستێ و شه‌پۆله‌کانی هه‌وا ده‌بڕێ. وشه‌کان گیان ده‌گرن و مانای ڕاسته‌قینه‌وه‌ خۆیان به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌ده‌ن. هه‌ستێکی ده‌روونی چ شاد و چ خه‌مین که‌ پاڵی به‌ گۆرانیبێژه‌وه‌ ناوه‌ چریکه‌ی بێ و بۆ گوێگر به‌ هاسانی ده‌ناسرێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش نیشانه‌ی ڕه‌سه‌نایه‌تی هونه‌رمه‌ند و به‌هره‌ هونه‌ریه‌که‌یه‌تی، گۆرانیبێژ ئه‌گه‌ر خۆش و شادی له‌ دڵیدا په‌نگ نه‌خواته‌وه‌ ناتوانێ گۆرانییه‌کی شاد پێشکه‌ش بکات و ئه‌گه‌ر ئۆف و ژان جه‌رگ و هه‌ناوی ئه‌نج ئه‌نج نه‌کردبێ، ناتوانێ گۆرانییه‌کی سه‌رکه‌وتووی غه‌مگین بڵێ. هونه‌رمه‌ند ئه‌گه‌ر به‌ پێچه‌وانه‌ی باره‌ ده‌روونیه‌که‌ی بجوڵێته‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ستی خۆی درۆی کردووه‌، به‌رهه‌مێکی باش و سه‌رکه‌وتووی نابێ. حه‌سه‌ن زیره‌ک ئه‌و بار و حاڵه‌ته‌ ده‌روونیه‌ی بۆ گوتن و ده‌نگ هه‌ڵبڕین پاڵی پێوه‌ناوه‌ بۆیه‌ که‌ خه‌مباره‌ گۆرانییه‌کانیشی بۆنی بۆسۆی هه‌ناوی و هه‌ڵقرچانی جه‌رگی و شێوه‌ی فرمێستکه‌کانی پێوه‌دیاره‌، که‌ شادیشه‌ و به‌ شادی و خۆشی ده‌ستی بۆ بناگوێی بردووه‌، گه‌وره‌ و چووکه‌ و ژن و پیاو، منداڵ و لاو ته‌نانه‌ت تۆبه‌کاره‌کانیش تۆبه‌یان شکاندووه‌ و تێکه‌ڵی شایی و شادی و به‌زم و هه‌ڵپه‌ڕێکه‌ی زیره‌ک بوون .

هۆیه‌کی دیکه‌ی خۆشه‌ویستی حه‌سه‌ن زیره‌ک ساده‌و ساکاربوونیه‌تی، ئه‌و له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی هه‌ژار و ده‌ست ڕه‌نگینی لادێ چاوی کراوه‌ته‌وه‌ و دایک و باوکی خۆی به‌ ڕه‌ش و رووتی دیوه‌، به‌ کارکه‌ری له‌ ماڵاندا باوی شان و پیلی خۆش بووه‌، که‌ گه‌وره‌ش بووه‌ فێر نه‌بووه‌ ڕابردووی خۆی له‌ بیر به‌رێته‌وه‌ و هه‌وایه‌کی دیکه‌ی بێته‌ که‌له‌ی، وه‌ک چۆن له‌ منداڵیدا به‌و په‌ڕی خۆشی و ڕه‌زامه‌ندی شه‌و و شه‌و داوه‌تی نێو خۆڵه‌پۆتێی نێو دێی هه‌رمێله‌ی بۆ کوڕ و کچه‌ ڕه‌نگ زه‌رده‌کانی وه‌ک خۆی گه‌رم داهێناوه‌، دواتریش که‌ ئاوازه‌ی هونه‌ریه‌که‌ی ئێران و ئێراقی داگرتووه‌، فه‌رقی به‌ دیوه‌خانی ئاخا و گوێی ته‌ندووری پاڵه‌ و سه‌پانی لادێی نه‌کردووه‌. ته‌نانه‌ت ماڵه‌ قورماویه‌کان و ده‌ست و په‌نجه‌ قڵه‌شیوه‌کانی زۆرتر به‌ خۆمانه‌ زانییه‌وه‌ و مه‌لی هونه‌ری لێره‌دا خۆشتر فڕیوه‌ .

بۆیه‌ کاتێک شادی و هه‌ڵپه‌ڕکێیه‌کی به‌ دی کردووه‌، بێ ئه‌وه‌ی ڕه‌سمه‌ن لێیان گێڕابێته‌وه‌ خۆی لێ نزیک کردووه‌ته‌وه‌ و بۆ دڵخۆشی خه‌ڵکه‌که‌ گۆرانی کوتووه‌. ڕێ نه‌که‌وه‌تووه‌ که‌سێ داوای گۆرانی لێ کردبێ دڵی شکاندبێ و ویسته‌که‌ی به‌ جێ نه‌هێنابێ. حه‌سه‌ن زیره‌ک دۆست و برا نزیکه‌کانی خۆشی زۆتر له‌ نێو خه‌ڵکی ئاساییدا هه‌ڵبژاردووه‌، با ئه‌وه‌ش بڵێین که‌ به‌شی زۆر ژیانی خۆی به‌ کار و کاسپی و ڕه‌نجدان بردووه‌ته‌ سه‌ر، شاگرد شۆفیری کردووه‌ له‌ هۆتێل و قاوه‌خانه‌کاندا به‌رده‌ستچی بووه‌، دووکان و چایخانه‌ی هه‌بووه‌، ئیدی نه‌یویستووه‌ هونه‌ره‌که‌ی ته‌نیا سه‌رچاوه‌ی داهاتی ژیانی بێ. ئه‌م کار و تێکۆشانه‌ش له‌ خه‌ڵک و ده‌رد و ژان و هه‌ست و ئازاره‌کانیان نزیکی کردووه‌ته‌وه‌ .

بێگومان یه‌کێک له‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی گۆرانییه‌کانی حه‌سه‌ن زیره‌کی نه‌مر، پشت به‌ستنی به‌ گۆرانی فۆلکلۆرییه‌. ڕه‌نگه‌ ئێمه‌ی ئاسایی و ته‌نانه‌ت گۆرانیبێژێکیش به‌ زه‌حمه‌ت بتوانێ ناوی سه‌دان گۆرانی فۆلکلۆری کوردی فێر بین، که‌چی حه‌سه‌ن زیره‌ک نه‌ک هه‌ر ناوی سه‌دان، هیچ به‌ڵکوو ناوی هه‌زاران گۆرانی کوردی ده‌زانێ و هه‌ڵبه‌ست و به‌نده‌کانیشی فێر بووه‌، هه‌روه‌ها ئاهه‌نگه‌که‌شی ده‌زانین و ده‌نگ و زه‌قی خۆی کرده‌ خوێنێکی تازه‌ بۆ بووژانه‌وه‌ و گیانی پێدان. دیاره‌ ئه‌م زانینه‌، جگه‌ له‌و ئیلاقه‌ و ئۆگرییه‌ی حه‌سه‌ن زیره‌ک به‌ گۆرانی کوردی سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ به‌رهه‌می گه‌ڕانی حه‌سه‌ن زیره‌ک به‌ سه‌دان دێ و ده‌یان شاری کوردستاندایه‌ .

زیره‌کی گۆرانیبێژ، چاوی به‌ زۆر ناوچه‌ و مه‌ڵبه‌ندی کورستان کوتووه‌، لێیان ماوه‌ته‌وه‌، له‌ خه‌ڵکه‌که‌ی میوان بووه‌ و هه‌ڵسان و دانیشتنی له‌گه‌ڵیان بووه‌ و له‌گه‌ڵ شێوه‌ی ژیانیان و جڵوبه‌رگ و هه‌ڵسوکه‌تیان ئاشنا بووه‌. ئه‌و گۆرانییانه‌ی له‌ خه‌ڵکه‌وه‌ بیستوویه‌، فیر بووه‌. ئه‌گه‌ر له‌ لایه‌ک فێربوونی ئه‌م گۆرانییانه‌ حه‌سه‌ن زیره‌کیان له‌ به‌ره‌وپێشچوون له‌ گۆرانیبێژیدا یارمه‌تی داوه‌، له‌ لایه‌کی دیکه‌ش دیتنی سروشتی دڵگر و جوانی ناوچه‌ جۆربه‌جۆره‌کانی کوردستان و دیمه‌نه‌ ڕه‌نگاو ڕه‌نگه‌کانی ژیانی خه‌ڵکه‌که‌ له‌ لای زیره‌ک بوونه‌ته‌ هه‌وێنی گۆرانی. ئه‌و دیویه‌تی که‌ خێڵ به‌ره‌وژوور بووه‌ته‌وه‌، کیژانی دیتووه‌ که‌ بۆ کارگ و ڕێواسان روویان له‌ مێرگۆڵان کردووه‌، خاڵۆی جوتیاری دیوه‌ که‌ به‌ گشت ناخی زه‌ویدا ڕۆچووه‌ و بژیوی خۆی لێ په‌یدا کردووه‌. بێری شه‌نگ و شۆخی دیوه‌ که‌ کوڵمه‌ سووره‌کانی له‌ ڕێگای بێر و هاوێردا تاوه‌سووت بووه‌. له‌ ئازاره‌کانی ژنی گوله‌ی مێردان و کچی نابه‌دڵ به‌ شوودراو تێگیشتووه‌، ده‌ردی ئه‌وه‌ لاوه‌ی بۆ ئیجبارییان بردووه‌ و ده‌زگیرانه‌که‌ی به‌جێ هێشتووه‌، زانیوه‌. مه‌رقه‌دی کاکه‌ جانی سه‌هۆڵان و پیری بورهان و کاکه‌ ئه‌حمه‌دی سولێمانی دیوه‌ که‌ ڕۆژانی جێژن لاوه‌کان ده‌ستیان له‌ کێلی وه‌رهێناوه‌ و بۆ نیازی دڵی خۆیان لێیان پاڕاونه‌ته‌وه‌، به‌ لایه‌ لایه‌ی ژنی کوردی بۆ کۆرپه‌که‌ی گوێی زرینگاوه‌ته‌وه‌. که‌وی به‌فری نیساران و دنووکی سووری که‌وێ، هاتووچووی ده‌سته‌ کچی لادێ به‌ ڕێگای کانی و کارێزێدا نم نمی بارانی به‌هاران و خۆڕه‌ی ئاوی گاده‌ر و بۆنی مێخه‌کبه‌ند و شه‌مامه‌ی چوار بێستانی هه‌موو ڕۆژێک له‌ ژیانی خۆیدا به‌ره‌ورووی بوونه‌وته‌وه‌. بۆیه‌ کاتێک گۆرانی ده‌ڵێ، هه‌موو لایه‌ک به‌ هی خۆیانی ده‌زانن، ئه‌وه‌ی غه‌ریب ماوه‌ته‌وه‌ له‌ تاران، ئه‌وه‌ی به‌ ڕێبواری عاشق بووه‌، ئه‌و پیره‌ی له‌ سه‌ره‌مه‌رگ دایه‌ و فه‌سڵی ئه‌وه‌ی هاتووه‌ بیبه‌ن بۆ سه‌ر قه‌برێ و به‌ کورتی هه‌ر که‌سێکی پێی له‌ دونیای دڵداری و ژوان و خۆشه‌ویستی و بێمورادی و ماچ و شه‌و ڕامووسان نابێ، ته‌زووی به‌ له‌شیدا دێ. چریکه‌ی زیره‌ک به‌ هاوار و ناڵه‌ی خۆی زانیوه‌. له‌ پاداشی ئه‌و خۆمانه‌ بوونه‌دا ناچار بڵێی ده‌ک هه‌زار ڕه‌حمه‌ت له‌ گۆڕت بێ .

حه‌سه‌ن زیره‌ک له‌گه‌ڵ زۆر گۆرانیبێژی کورد گۆرانی گوتووه‌، بۆ نموونه‌ ده‌توانین محه‌ممه‌دی ماملێ ، مه‌لا حسێنی عه‌بدولازاده‌، عوسمان بۆکانی و ئه‌حمه‌د شه‌ماڵ ناوبه‌رین. گۆرانی "ماڵی بابم بێ وه‌فا" یه‌کێک له‌و گۆرانییانه‌یه‌ که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک، محه‌ممه‌دی ماملێ و مه‌لا حسێنی عه‌بدولازاده‌، ساڵی 1338ی هه‌تاوی پێکه‌وه‌ به‌ یارمه‌تی تیپی موسیقای کرماشان تۆماریان کردووه‌. "به‌رهه‌ڵبێنه‌" و "هه‌واره‌، گوڵم هه‌واره‌" دوو گۆرانی دیکه‌ن که‌ زیره‌ک و محه‌ممه‌دی ماملێ پێکه‌ویان کوتوون .

حه‌سه‌ن زیره‌ک گۆرانی فارسی و تورکیشی هه‌یه‌، له‌ جۆره‌ گۆرانییانه‌دا حه‌سه‌ن زیره‌ک هه‌ڵبه‌ستی کوردی تێکه‌ڵاو کردوون. یه‌کێک له‌و گۆرانییه‌ خۆشانه‌ که‌ به‌ زمانی ئازه‌ری کوتوویه‌تی گۆرانییه‌که‌ به‌ ناوی "گویلدر " .

زیره‌کی ده‌نگخۆش هێندێک تایبه‌تمه‌ندی دیکه‌شی هه‌بووه‌ که‌ ئه‌ویان له‌ هونه‌رمه‌ندانی دیکه‌ جیا کردووه‌ته‌وه‌. ڕاسته‌ به‌شی زۆری له‌ گۆرانییه‌کانی، گۆرانی فولکلۆرین که‌ له‌ پێشدا له‌ نێو خه‌ڵکدا باو بوون، به‌ڵام زۆر گۆرانی هه‌یه‌ که‌ هه‌م هه‌ڵبه‌سته‌که‌ی و هه‌م ئاهه‌نگه‌که‌ی هی خۆیه‌تی، واته‌ ئه‌گه‌ر چی نه‌خوێنده‌وار بووه‌ توانیوه‌یتی ده‌موده‌ست هه‌به‌ڵستی زۆر جوان بهۆنێته‌وه‌ و مه‌به‌سته‌کانی دڵی خۆی پێده‌رببڕێ و هه‌روه‌ها ئاهه‌نگیشیان بۆ دابنێ .

دیاره‌ زیره‌ک له‌ هه‌ڵبه‌ستی شاعیرانیش که‌ڵکی وه‌رگرتووه‌، نالی، وه‌فای، سه‌ید کامیل، کوردی، هێمن و پیره‌مێرد له‌و شاعیرانه‌ن که‌ زیره‌ک هه‌ڵبه‌سته‌کانی کردوون به‌ گۆرانی. به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌خوێنده‌وار بووه‌، زۆر جار پێت یان وشه‌یه‌کی له‌ بیر نه‌ماوه‌، ده‌ستکاری هه‌ڵبه‌سته‌کانی کردووه‌، به‌و حاڵه‌ش که‌ هه‌ڵبه‌ستێکی کردووه‌ به‌ گۆرانی، ڕۆحی وه‌به‌ر ناوه‌، مرۆڤ که‌ هه‌ڵبه‌ستێک به‌ نووسراوه‌ ده‌بینێ، پاشان به‌ ده‌نگێکی خۆش وه‌ک گۆرانی دیبیستێ، تام و جێژێکی تایبه‌تی لێ وه‌رده‌گرێ. هه‌ڵبه‌ستی "شه‌و"ی سه‌ید کامیل به‌ڵگه‌یه‌کی باشه‌ بۆ ئه‌م قسه‌یه‌ .

ژن و دڵداری مایه‌ی و هه‌وێنی ئه‌سڵی گۆرانییه‌کانی زیره‌ک پێک دێنن، دیاره‌ ئه‌وه‌ هه‌ر ته‌نیا تایبه‌تمه‌ندی گۆرانییه‌کانی ئه‌وه‌ گۆرانیبێژه‌ نییه‌، زۆربه‌ی گۆرانییه‌ کوردییه‌کان هه‌ر وان. وا دیاره‌ ئێستاش له‌ کوردستانی ئێمه‌دا گۆرانی هه‌ر ته‌نیا ئه‌رکی ئه‌وه‌یه‌ سۆز و هه‌وستی پیاو به‌رامبه‌ر به‌ کچ و ژن ده‌رببڕێ .

گۆرانی ده‌توانێ له‌ زۆر لایه‌نی دیکه‌ی ژیانی ئینسان وێنه‌ بگرێ و بینوێنێ، که‌چی گۆرانیبێژانی کورد زۆر بایه‌خیان به‌و مه‌سه‌له‌یه‌ نه‌داوه‌. که‌م گۆرانی حه‌سه‌ن زیره‌ک هه‌یه‌ بۆ ژن نه‌گوترابن، ئیلاقه‌یه‌ک که‌ له‌ زۆر ژن خواستن و ژن هێنان و زه‌ماوه‌نده‌ په‌یتا په‌یتاکانیشدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌ .

ساڵی 1351ی هه‌تاوی نه‌خوشییه‌ک که‌ له‌ مێژ بوو حه‌سه‌ن زیره‌کی ئازار ده‌دا، لێی تووند کرد، چه‌ند جار له‌ نه‌خۆشخانه‌کانی ورمێ و بۆکان خه‌واندیان، به‌ڵام نه‌خۆشییه‌که‌ی که‌ شێرپه‌نجه‌ بوو، ده‌ست به‌ردار نه‌بوو، لێره‌شدا زیره‌ک زواز له‌ گۆرانی گوتن ناهێناێ :

له‌ پڕدا پیریم لێ وه‌ده‌رکه‌وت

به‌ختیش وه‌کوو خۆم هات و لێی خه‌وت

فتیله‌ی عومرم هاتووه‌ته‌ گـــــــــــــــــــزی

هه‌ر بینا ئه‌ویش له‌ سووتان کــــــــــه‌وت

ئه‌سپی ته‌بیعه‌ت هه‌روا خۆش ڕۆیـــــــــه‌

به‌ بێ ئاوزه‌نگی له‌ ڕه‌وت نه‌کـــــــــــه‌وت

سه‌رئه‌نجام ڕۆژی5ی پووشپه‌ڕی ساڵی 1351ی هه‌تاوی چرای ته‌مه‌نی له‌ سووتان که‌وت و په‌پووله‌ی گیانی قه‌فه‌سه‌ی سینگی پڕ له‌ ماته‌می به‌جێ هێشت. مه‌رگی حه‌سه‌ن زیره‌ک وه‌ک بۆمبێک له‌ نێو کوردستاندا ته‌قییه‌وه‌ و شه‌پۆله‌کانی خه‌م و ماته‌می له‌ ده‌ستچوونی له‌ سنووره‌کانی کوردستان تێپه‌ڕی. له‌ سه‌ر وه‌سیه‌تی خۆی له‌ داوێنی کێوی "ناڵه‌شکێنه‌"ی بۆکان به‌ خاک سپێردرا. گۆڕه‌که‌ی بوو به‌ زیاره‌تگای لایه‌نگران و ئه‌ویندارانی. ئه‌م هه‌ڵبه‌ستانه‌ش بوونته‌ ڕازێنه‌ره‌وه‌ی کێله‌که‌ی :

بڕوانه‌ کتێبه‌که‌ی، زیاره‌تیکه‌ کێله‌که‌ی

کوردی زیندوو کرده‌وه‌ زیره‌ک به‌ هونه‌ره‌که‌ی

 

زیره‌ک زۆرت کرد خزمه‌تی هونه‌ر      ژینت له‌ پێناو هونه‌ر برده‌ سه‌ر

رۆژگارت ساتێ به‌ بێ خه‌م نه‌بوو      به‌ڵام له‌ هونه‌ر هیچت که‌م نه‌بوو

 

سه‌رچاوه‌: ئارشیوه‌ کۆلکه‌زێڕینه‌ی ڕادیۆ ده‌نگی کوردستانی ئێران .

 

 

هه‌واڵ

ستۆکهۆڵم، 25ی مانگی 6ی 2005

 

هيوا

وبلاگ جي ژوان

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385ساعت 19:47  توسط کوردستان  | 

ماموستا هه ژار

 

 

به ده ربه ده ری یان له مالی خـــوم                           له خاکی عرب،له ئیرا ن و روم

 

کوک و پوشته بم، روت و رجال بم                           کوشکم ده قات بی، ویرانه مال بم

 

ثاز و رزگار بم شادان و خندان                                   یان زنجیر له مل له سوچی زندان

 

ساغ بم جحیل بم بگرم گوی سوانان                             یان زار زار له نخوش خانان

 

دانیشم له سر تختی خونکاری                                       یان له کولانان بکم هژاری

 

کوردم و له ریی کوردو کورد وستان                        سه ر له پیناوم گیان له سر دستان

 

به کوردی دژیم به کوردی دمرم                                  به کوردی ده یدم وه رامی قه برم

 

به کوردی دیسان زیندوه ده بمه وه                             له و دنیایش بو کورتی هل دچمه وه

 

ماموستا  هه ژار

        

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و چهارم فروردین 1385ساعت 21:14  توسط کوردستان  |